projekt koła miłośników
ziemi bukowińskiej w berdiańsku na ukrainie południowo - wschodniej
pod patronatem towarzystwa

Bukowińskie Spotkania 2010

Pierwsza tegoroczna, polska edycja 21 Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania” odbyła się, od 1–6 czerwca 2010 r., tradycyjnie w Jastrowiu i Pile. Udział w niej wzięły 32 zespoły, w sumie ponad 800 osób z: Polski, Ukrainy, Rumunii, Węgier, Słowacji i Serbii. Warto zaznaczyć, że patronat honorowy nad polską częścią festiwalu objęli: Zbigniew Kosmatka - Prezydent Miasta Piły i Ryszard Sikora - Burmistrz Miasta i Gminy Jastrowie.

Tak ogromna impreza nie mogłaby się odbyć bez sponsorów, a byli nimi: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Senat Rzeczypospolitej Polskiej, Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, Urząd Miasta Piły, Burmistrz Gminy i Miasta Jastrowie, Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej, Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego, Pilski Dom Kultury, Ośrodek Kultury w Jastrowiu, Starostwo Powiatowe w Pile, Fundusz Wyszehradzki. Należy przypomnieć, iż pomysłodawcą i organizatorem „Bukowińskich Spotkań” jest Zbigniew Kowalski, etnograf, zastępca dyrektora Pilskiego Domu Kultury; człowiek, którego nazwisko wymieniają z szacunkiem wszyscy uczestnicy festiwalu.

Na festiwalowych scenach zaprezentowało się szesnaście zespołów z Polski o rodowodzie bukowińskim: „Dawidenka”, „Dolina Nowego Sołońca”, „Dunawiec”, „Dziordanki”, „Echo Bukowiny”, „Jastrowiacy”, „Jodełki”, „Jutrzenka”, „Podgrodzianki”, „Pojana”, „Rosa”, „Syrba”, „Tajdany”, „Watra”, „Wichowianki”, „Źródełko”. Wystąpiło też siedem zespołów z Ukrainy - trzy polonijne i cztery ukraińskie, sześć zespołów z Rumunii - dwa polonijne i cztery rumuńskie, dwa zespoły z Słowacji, oraz po jednym z Węgier i Serbii.

Jednym z najstarszych zespołów bukowińskich w Polsce jest, działający w Bolesławcu, Gminny Zespół Pieśni i Tańca „Jutrzenka”. Zespół o tej nazwie powstał w 1947 roku z chóru kościelnego pod kierownictwem chórmistrza Filipa Zielonki. W repertuarze posiada głównie pieśni bośniackie ze względu na to, że pod koniec XIX w. kilkadziesiąt rodzin przesiedliło się z Bukowiny do Bośni. Za sąsiadów mieli tam: Serbów, Chorwatów, Bośniaków oraz emigrantów z Galicji: Polaków i Ukraińców. Po drugiej wojnie światowej część emigrantów z Prnjavora i Nowego Martyńca osiedliła się między innymi w Bolesławcu. Kierownikiem zespołu jest Edward Krawczewski.

Zespół Pieśni i Tańca Górali Czadeckich „Pojana” z Piławy Dolnej, którego kierownikiem jest obecnie Bożena Juraszek, przesiedleńcy z Pojany Mikuli założyli w 1958 roku. Folklor z Pojany kultywują już osoby urodzone w Polsce, co może świadczyć o zakorzenieniu kultury bukowińskiej w Piławie Dolnej, na Dolnym Śląsku.

Swoje czterdziestolecie świętował w 2009 roku Zespół Górali Czadeckich „Watra” z Brzeźnicy. Członkowie zespołu do dziś starannie kultywują dziedzictwo kulturowe zapamiętane i przywiezione z Bukowiny: stroje, pieśni, zwyczaje, a także kulinaria. Jadwiga Parecka, kierownik zespołu, jest jedną z nielicznych osób, która zbiera kolędy i pastorałki czy też przepisy kulinarne i publikuje je oraz wydaje na płytach CD. Zespół „Watra” jako pierwszy w Polsce przygotował widowisko folklorystyczne na temat bukowińskich obrzędów.

1984 roku sięga historia Zespółu Górali Czadeckich „Dolina Nowego Sołońca”, którego kierownikiem jest dziś Wiktor Bryjak, urodzony w Pleszy na Bukowinie Południowej (Jadwiga, żona Wiktora urodziła się w Pance na północy Bukowiny). Swą nazwą grupa nawiązuje do wsi – Nowy Sołoniec – z której pochodzi większość jej uczestników.

W układzie chronologicznym następnym jest Zespół Górali Czadeckich „Dawidenka”, kierowany przez Marię Rokaszewicz. Nazwa tego zespołu wywodzi się z kolei od popularnego wśród bukowińskich Polaków tańca ludowego. Założycielami „Dawidenki” były osoby urodzone w Terbleczu na północnej Bukowinie.

Sceniczną prezentację bukowinskich pieśni, a także zwyczajów i obrzędów ludowych rozpoczął Góralski Teatr Pieśni „Dunawiec” założony w 1986 roku. Nazwa grupy nawiązuje do nazwy rodzimej wsi w powiecie storożynieckim; dziś jest to przysiółek Baniłowa Podgórnego z 14 gospodarstwami. Kierownikiem grupy jest Jadwiga Puszkarz.

W Raciborowicach Górnych w 1986 roku zawiązał się kolejny zespół składający się z emigrantów bośniackich miejscowości: Celinovaca, Bakińców i Martyńca. Ich przodkowie pochodzili z Pojany Mikuli na Południowej Bukowinie. Warto zauważyć, że związki z Bukowiną datują się na ponad stuletni okres, a pamięć o bukowińskim rodowodzie jest nadal żywa. Zespołowi Folklorystycznemu „Podgrodzianki” szefuje Katarzyna Likwiarz.

Zespół Obrzędowy Górali Czadeckich „Jastrowiacy” prezentuje bukowińską kulturę od momentu założenia w 1986 roku. To właśnie wspomnienia o Bukowinie najstarszych członków tego zespołu dały początek „Bukowińskim Spotkaniom” w Jastrowiu. W 1990 r. „Jastrowiacy” byli współorganizatorami Festiwalu Folkloru Górali Czadeckich w Jastrowiu.

W pierwszym festiwalu wzięły udział już istniejące zespoły ze Strzegomian, Piławy Dolnej, Zbylutowa, Złotnika, Brzeźnicy, Koźlic. Sami uczestnicy spotkań zadecydowali wówczas, że bez rodaków, sąsiadów z Bukowiny kolejny festiwal nie może się odbyć. A przecież naszymi sąsiadami byli i Ukraińcy i Rumuni i inni… - mówili. Kolejny festiwal, aby oddać całokształt przedsięwzięcia, nosił już nazwę Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny „Bukowińskie Spotkania”. Jak grzyby po deszczu zaczęły powstawać kolejne zespoły na terenie Polski, ale także w Rumunii, na Ukrainie.

W 1994 roku rozpoczął działalność Dziecięcy Zespół Górali Czadeckich „Dziordanki” w Jastrowiu, dwa lata później powstał młodzieżowy Zespół Górali Czedeckich „Tajdany” w Strzegomianach, od 1996 roku działa też Zespół Górali Czadeckich „Wichowianki” z Wichowa, składający się z osób urodzonych na Bukowinie.

Wśród repatriantów z Bukowiny byli również tzw. Polacy nizinni, zwani na Bukowinie Mazurami. Istnienie Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania” oraz chęć uwypuklenia swoich bukowińskich korzeni w XXI wieku wykazały kolejne zespoły: „Syrba” (2004), Zespół Śpiewaczy „Rosa” (2005) w Drągowinie, „Echo Bukowiny” (2003) w Lubaniu Śląskim.

Istniejące zespoły w Polsce dały impuls swoim pobratymcom, którzy zostali na podzielonej, między Ukrainę a Rumunię - Bukowinie. Na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. powstały zespoły: w 1990 roku „Mała Pojana” w Pojanie Mikuli, w 1991 roku „Sołonczanka” w Nowym Sołońcu, w tym samym roku założony został również „Wianeczek” w Dolnych Piotrowcach. Był to czas wielkich przemian państwowych, zarówno na Ukrainie jak i w Rumunii. Członków zespołu i mieszkańców wsi nie trzeba było namawiać do śpiewu czy tańców, to było ich codziennym życiem. Wyjazd do Polski i spotkanie, po 45 latach rozłąki, z najbliższymi były dla nich najważniejsze. Dzięki „Bukowińskim Spotkaniom” odnalazły się rodziny – te bliskie i dalekie. Pierwsze spotkania rozpoczynały się łzami radości, a kończyły się łzami smutku w czasie rozstania.

Nazwa festiwalu trafnie oddaje jego atmosferę. Prezentacje sceniczne są główną częścią festiwalu, natomiast spotkania pozasceniczne są już niezwykłą wartością samą w sobie - nieocenioną, żywą i chwaloną przez wszystkich uczestników. W czasie wspólnych spotkań członków zespołów odtworzono niezliczoną liczbę pieśni i tańców. Nie będzie cienia przesady w stwierdzeniu, że odtworzenie i przekaz bukowińskiego dziedzictwa kulturowego możliwy jest dzisiaj dzięki „Bukowińskim Spotkaniom”.

Godne podziwu są dzieci ze Starej Huty należące do zespołu „Dolinianka”, który działa od 1998 roku. Najmłodsza uczestniczka tego zespołu na XXI MFF „Bukowińskie Spotkania” miała cztery latka. Również w 1998 roku powstał w Czerniowcach zespół dziecięcy „Kwiaty Bukowiny” działający przy Gimnazjum Nr 3. Dziecięce grupy zdumiewają swoją spontanicznością, radością, a także swobodą zachowań scenicznych. Któż, jak nie dziecko, potrafi być tak naturalnym, szczerze uśmiechniętym, pochłoniętym swoją rolą…

W „Bukowińskich Spotkaniach” uczestniczą Bukowińczycy mieszkające w Polsce, w Rumunii, na Ukrainie, w Słowacji, na Węgrzech. Najpierw zaistniała nazwa, a potem pojawiły się możliwości organizowania festiwalu u samych źródeł, tzn. na Bukowinie. Stało się to w 1999 roku i zbiegło z polską edycją jubileuszową. Po pierwszej części festiwalu, „Bukowińskie Spotkania” odbyły się w Câmpulung Moldovenesc w Rumunii oraz w Czerniowcach na Ukrainie. Zapewne Zbigniew Kowalski organizując pierwszy, drugi czy trzeci festiwal nawet nie przewidywał, że wkrótce jego kolejne edycje trafią na Bukowinę, potem na Węgry i Słowację. Jak mówił Kazimierz Feleszko: - …nam się wydawało, że będzie wielkim sukcesem, jeśli uda nam się odnaleźć i zgromadzić wszystkie zespoły Bukowińczyków żyjących dzisiaj w Polsce. W którejś z wiosek, gdzie mieszka duża, zwarta grupa wysiedleńców bukowińskich powiedział nam ktoś: A cóż to? My sami będziemy? Przecież myśmy wyrośli wśród Rumunów, wśród Ukraińców, wśród innych. My przejęliśmy jakąś część ich folkloru, zwyczajów i może byłoby milej spotkać się jeszcze raz w takim gronie. [...] Pomysł wyszedł od tych ludzi, którym jakiś długi czas jeszcze po wojnie brakowało tych starych, tych innych niby, ale swoich sąsiadów.

Tymi swoimi są członkowie Zespołu Wokalno-Instrumentalnego „Dżereło”, który związany jest z „Bukowińskimi Spotkaniami” od 1994 roku. Podbili serca widzów w Jastrowiu, w Bonyhad, Campulung Moldovenesc. Zespół składa się z wykładowców Koledżu Muzycznego działającego przy Uniwersytecie Państwowym w Czerniowcach. Oprócz bogatego ukraińskiego repertuaru, wykonują też pieśni swoich sąsiadów bukowińskich: Rumunów, Polaków, Niemców i Żydów. Niejednokrotnie wspomagają inne zespoły – m.in. „Wianeczek” i „Kwiaty Bukowiny” - profesjonalną kapelą.

Na jastrowskiej scenie zagościł w czasie XXI edycji „Bukowińskich Spotkań” Zespół Folklorystyczny „Czerwona Kalina”, działający od 1993 roku w Czuńkowie. Był to ich debiut na polskiej scenie, dotychczas brali udział w edycji ukraińskiej i słowackiej. Zachwycili widzów tańcami: Arkan, Seban, Hora-mare. Bardzo dobrze przyjęto także Zespół Folklorystyczny „Zgarda”, działający od 2004 roku na pograniczu bukowińsko-huculskim. Nazwa zespołu pochodzi od nazwy żeńskiego naszyjnika, wykonanego dawniej ze starych srebrnych monet. Powstały w 2008 roku zespół „Bukowiński Wizerunek” zadebiutował w „Bukowińskich Spotkaniach” profesjonalnie wykonywanymi melodiami ukraińskimi i rumuńskimi. Zespół działa przy Szkole Muzycznej nr 4 w Czerniowcach.

„Bukowińskie Spotkania” nie mogłyby odbyć się bez sąsiadów Rumunów, którzy ożywiają widzów w amfiteatrze, na deptaku, w Pilskim Domu Kultury. Zespół „Piatra Şoimului” działa od 2007 roku. Grupa ta uczestniczyła we wszystkich edycjach „Bukowińskich Spotkań” i zawsze była witana i żegnana wielkimi brawami.

„Florile Bucovinei” z Radowiec to zespół o kilkudziesięcioletniej tradycji. Prezentuje bogaty i różnorodny folklor własnego regionu. Zachwyca bogactwem strojów, autentyzmem.

Z kolei Zespół Folklorystyczny „Flori de Bucovina” z Sadovej powstał zaledwie dwa lata temu, w 2008 roku. Prezentuje się w autentycznych strojach Sadovej. Mocnym atutem zespołu jest kapela tradycyjnej muzyki ludowej.

Od 2000 roku węgierskie miasto Bonyhád stało się – oficjalnie – czwartą sceną Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania”. W polskiej części zaprezentował się Seklerski Zespół Taneczny „Bokreta”, do którego należy 13 osób urodzonych na Bukowinie. Zespół działa od 1998 roku prezentując repertuar rodzimej wsi seklerskiej z Bukowiny.

Bukowińczycy rozsiani są po całym świecie. Dzięki festiwalowi odnajdują się, spotykają, dołączają do grona jego wiernych zwolenników. Wielu Bukowińczyków mieszka w Słowacji, zatem nic dziwnego, że i Słowacja stała się jednym z krajów organizujących i biorących udział w „Bukowińskich Spotkaniach”. Od 2008 roku Słowacja jest pełnoprawnym współorganizatorem festiwalu „Bukowińskie Spotkania”. W tegorocznej polskiej edycji wzięły udział dwa zespoły z Turczańskich Teplic. Zespół Folklorystyczny „Prameň” działający od 2001 roku przy Akademii Pedagogicznej w Turczańskich Teplicach. Zadziwił widzów festiwalu nie tylko wielkim, bogatym brzmieniem, oryginalnymi tańcami, ale grą na piszczałce i na heligonce. Zespół „Pramienok” działa od 1996 roku, a w jego skład wschodzi młodzież szkolna z Turczańskich Teplic. Prezentuje muzyczne tradycje folklorystyczne regionu.

Uczestnikiem tegorocznego festiwalu był również Zespół Pieśni i Tańca „Dule Milosavjević – Žele” z Czaczaku w Serbii. W Jastrowiu i Pile zespół gościł po raz drugi i – zgodnie z oczekiwaniami - dynamicznymi rytmami i perfekcją w prezentacji pieśni i tańców regionów Serbii podbił serca widzów w Jastrowiu i Pile.

Jak wynika z powyższego zestawienia Bukowińczycy na własny użytek stworzyli szereg zwyczajów, obrzędów, tzw. reguł mających znaczenie. Ułatwiają one im współżycie na pograniczu terytorialnym i przestrzennym, a to właśnie tworzy specyfikę kulturową tej społeczności. W społeczności tej jednostka skazana jest na kształtowanie swoich wartości w oparciu o wielokulturowość. System wartości w takich społecznościach wywodzi się z różnych systemów kulturowych. Polacy mówili: Przecież myśmy wyrośli wśród Rumunów, wśród Ukraińców, wśród innych. Ten system wartości ukształtowany jest u wszystkich narodowości bukowińskich.

Podsumowując XXI edycję Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania” warto wskazać na kilka jego ważnych elementów:

  • budowanie więzi kulturowej;
  • uczestniczenie w festiwalu wszystkich grup wiekowych;
  • warunki spotkań i przekazu (ustnego, pisemnego);
  • udział w festiwalu wszystkich narodowości bukowińskich;
  • warunki spotkań pozascenicznych (obchody urodzin, imienin członków zespołów; *wspólne wieczorki; wspólna zabawa dla wszystkich uczestników festiwalu);
  • przełamywanie stereotypów dotyczących Rumunów czy Ukraińców u mieszkańców Jastrowia i Piły.

Jednostki czy grupy związane z „Bukowińskimi Spotkaniami” dają możliwości zrozumienia innym, ich poglądów, racji, zachowań, akceptacji, szacunku dla inności i odmienności, ale też nie dopuszczają do odrzucenia innych czy narzucania innym własnych poglądów, schematów. Uczą współistnienia, współpracy, życzliwo¬ści, otwartości, tym samym stwarzając mniejsze przyzwolenie na nietolerancję i obojętność. Takie zachowania pozwalają na wypróbowywanie, pielęgnację, wypracowanie nowych strategii, na dokonywanie przekształceń w schematach myślenia, na modyfikację i reorientację, na przemianę myśli i usposo¬bienia. Dla młodego pokolenia jest to pewien drogowskaz.

Zarówno dla aktorów, ale i widzów ważne jest jak impreza oceniania jest przez miejscowe władze samorządowe. Podczas jednego z koncertów w Pilskim Domu Kultury, bardzo dobrze bawił się Marek Woźniak, Marszałek Województwa Wielkopolskiego. Do Jastrowia na otwarcie festiwalu przybył senator Mieczysław Augustyn, który gorąco oklaskiwał kolejne występy. Wśród gości festiwalu nie zabrakło też: posła do rumuńskiego parlamentu Gerwazego Longhera z rodziną, wiceprezesa Związku Polaków w Rumunii Kazimierza Longhera, Honorowego Prezesa Obwodowego Towarzystwa Kultury Polskiej im. Adama Mickiewicza w Czerniowcach Jadwigi Kuczabińskiej. Do Jastrowia przyjechali też starzy bywalcy: dr hab. Eugeniusz Kłosek z Uniwersytetu Wrocławskiego, dr Krzysztof Nowak z Uniwersytetu Śląskiego, dr Magdalena Pokrzyńska z Uniwersytetu w Zielonej Górze, doc. dr Lech Aleksy Suchomłynow z Berdiańska, zadebiutował w tym roku także Jerzy Sopin, prezes Koła Bukowińczyków w Berdiańsku. Brawami oklaskiwali występy zespołów wybitni sympatycy bukowińskich melodii o. Stanisław Obara i op. Krzysztof Szybiak ze Szczecina.

Niezapomnianych wrażeń dostarczył wszystkim nie tylko konferansjer w Jastrowiu Stanisław Staszel ale i Tomasz Kamiński w Pile. Nad programem artystycznym i organizacyjnym czuwał niestrudzony Zbigniew Kowalski, brzmiący we wszystkich bukowińskich językach tak samo. Pomoc współpracowników, pomocników i tłumaczy na festiwalu była nieoceniona. W tym gronie byli nimi: Grażyna Sieradzka, Elżbieta Stanisławska, Krzysztof Kalka i Helena Krasowska.

Pomocą zespołom podczas wyjazdów służyli piloci: Stanisław Dąbek, Ewa Stróżyńska, Wiesław Puzio, Magdalena i Paulina Majchrzak, Agnieszka Chrobak i Jarosław Biel.

Wyrazy wdzięczności nalezą się całej obsłudze, między innymi ochronie, osobom przygotowującym nagłośnienie, nagrywanie, ludziom odpowiedzialnym za fotografowanie, sprzątanie itd. Przy tak ogromnym przedsięwzięciu ważni są ludzi, którzy wykonują swoją pracę z zamiłowania, z chęci posłuchania bukowińskiej muzyki, obejrzenia prezentacji. Każdy kto ma otwarte serce znajdzie dla siebie miejsce w festiwalowej rodzinie.

Kolejna, druga edycja „Bukowińskich Spotkań” odbędzie się w Campulung Moldovenesc w Rumunii 22-25 lipca 2010. Udział w tej edycji weźmie 56 zespołów z Rumunii, 3 zespoły z Ukrainy, 3 zespoły z Polski, 2 zespoły z Węgier.

dr Helena Krasowska Instytut Slawistyki PAN