projekt koła miłośników
ziemi bukowińskiej w berdiańsku na ukrainie południowo - wschodniej
pod patronatem towarzystwa

Celinowac (Bośnia i Hercegowina) i Czurug (Serbia) – połączenia bukowińskie

" "

W październiku 2010 roku odbyłam podróż mojego marzenia do Bośni i Hercegowiny oraz do Serbii. Marzenia te zrodziły się już dawno, mianowicie na samym początku moich zainteresowań naukowych. Z literatury przedmiotu dowiedziałam się, że mieszkają tam górale bukowińscy, którzy w roku 1895 założyli między innymi wieś Celinowac.

Do tej wsi miałam możliwość dotrzeć dzięki Michałowi i Adamowi Jarosom z Duluth, Minnesota. Mianowicie Michał Jaros wychowywał się w Celinowcu do 1958 roku, następnie przez dwa lata mieszkał w Czurugu, następnie wyemigrował do Stanów, gdzie czekali na niego rodzice.

Celinowac ma charakter górskiej osady. Domy, podobnie jak w wioskach polskich na terenie Rumunii, są rozrzucone na przestrzeni kilkunastu kilometrów. Z danych parafialnych wynika, że w Celinowcu osiadły między innymi rodziny z Pojany Mikuli. Są to rodziny o nazwiskach: Buganik w 1909 roku, Drozdek w 1906 roku, Fritz w 1919 roku, Juraszek w 1900 roku, Najdek w 1919 roku; z Nowego Sołońca osiadali Boka w 1920 roku, ze Starej Huty: Drozdek w 1906 roku, Papik w 1909 roku; z Solki: Fritz w 1909 roku, Pribjela w 1921 roku i Pribila w 1923 roku, z Baniłowa Mołdawskiego Najdek w 1908 roku, Papik w 1910 roku. Z tego chociażby krótkiego zestawienia wynika, że Bukowińscy Polacy migrujące do Bośni byli różnorodni pod względem pierwotnego miejsca pochodzenia, a to znaczy także, że już wtedy mówiły różnymi odmianami polszczyzny. W dodatku wraz z nimi osiadali także Polacy z Galicji. Po Drugiej Wojnie Światowej liczba mieszkańców w Celinowcu zmniejszyła się o prawie o połowę. Nieliczni pojechali do Polski, a inni w celu lepszego życia przenieśli się do Czurugu. Osiedliło się tam 18 polskich rodzin i 5 małżeństw mieszanych .

Warto zaznaczyć, że u moich respondentów w Celinowcu istnieje jeszcze dobra pamięć o pochodzeniu przodków z Bukowiny i Galicji. O ile z Bukowiny są w stanie wymienić miejscowości, najczęściej jest to Pojana Mikuli, lub „gdzieś od Humory”, o tyle z pochodzeniem Galicyjskim jest trudniej. Mówią o okolicach Lwowa, Niska, Rzeszowa, wymieniana także Stalowa Wola, dokładnej lokalizacji jednak nie są w stanie potwierdzić. Średnie i młode pokolenie górali żywo interesuje się życiem przodków na Bukowinie, ostatnio dzięki programowi Facebook Ankica Kozminczuk z Gradiszki odnalazła Kozminczuków w Pojanie, z którymi się komunikuje. Osoby urodzone w Celinować, a zamieszkali w Stanach Zjednoczonych czy Australii często przyjeżdżają do miejsca lat dziecinnych z dziećmi w celu pokazania tej jednak wyjątkowej na mapie świata wioski.

Sytuacja językowa jest bardzo niepokojąca ponieważ rocznik urodzenia obecnych moich respondentów to 1926-1941, z tym, że im późniejszy rocznik tym więcej interferencji z języka serbskiego w gwarze górali bukowińskich. W tej sytuacji czas naprawdę jest wartością nieodzowną.

Dr Helena Krasowska
Instytut Slawistyki