projekt koła miłośników
ziemi bukowińskiej w berdiańsku na ukrainie południowo - wschodniej
pod patronatem towarzystwa

Po słowackiej stronie… XXI MFF „Bukowińskie Spotkania”

Zespol Czeremszyn

Od 2008 roku Słowacja, a konkretnie Turčianskie Teplice na czele z Radą Miasta, jest pełnoprawnym i oficjalnym współorganizatorem festiwalu „Bukowińskie Spotkania”.

Zwykły czytelnik patrząc na katalog czy programy festiwalowe może zadać sobie pytanie: Co ma wspólnego Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny „Bukowińskie Spotkania” ze Słowacją, a konkretnie z Turčianskimi Teplicami? Przecież i sama Bukowina bezpośrednio nie sąsiaduje z Kotliną Turczańską.

Warto więc przypomnieć czasy powojenne, zwłaszcza lata 1946-1947, w których to nastąpił wyjazd grupy Bukowińczyków z Pojany Mikuli na tereny byłej Czechosłowacji. Przesiedlenie odbywało się na podstawie sporządzonego w Oradei Mare porozumienia nr 563/46 z 10 grudnia 1946 roku pomiędzy rządem Rumunii a Czechosłowacką Komisją Repatriacyjną. Z 409 osób, które przesiedliły się w styczniu i lutym 1947 do ČSSŔ, zaledwie 200 zostało na Słowacji, pozostali od sierpnia 1947 roku osiedlali się w Czechach. (więcej zdjec )

W lutym 1947 roku na obecnej Słowacji osiadło 70 rodzin z Bukowiny. Była to przede wszystkim grupa góralska. Zamieszkali w dziewięciu miejscowościach powiatu Rimavská Sobota: Abovce, Chanava, Gemer, Rumince, Svatý Kráľ, Starňa, Šafarikovo (obecnie Tornaľa), Štrkovec i Včelice na Słowacji, w pobliżu granicy węgierskiej. W październiku 1947 roku 25 rodzin przeniosło się do Hornej Štubni w Kotlinie Turczańskiej. Pozostała grupa górali, począwszy od sierpnia 1947 roku, zamieszkała w poniemieckich domach na terenie Czech: w Volarach koło Prachatic oraz w Hazlovie, Ašu i Chebie.

Założyciele i główni organizatorzy „Bukowińskich Spotkań” na czele z dyrektorem Zbigniewem Kowalskim, od dawna wiedzieli o tym, że Bukowińczycy zamieszkują rejony słowackie i czeskie. Jeden z pierwszych kontaktów z tą grupą Zbigniew Kowalski nawiązał w 1995 roku w rejonie Štrkovca. Te pierwsze spotkania zaowocowały tym, że już w 1996 roku do Jastrowia i Piły (4-9.06.) na „Bukowińskie Spotkania” przyjechała Grupa Śpiewacza ze Štrkovca, którą kierował Viliam Pazdera. Zaprezentował się wraz z synem o takim samym imieniu i nazwisku; warto nadmienić, że zespół zawiązał się w odpowiedzi na zaproszenie organizatorów „Bukowińskich Spotkań”. Po roku reprezentacja Bukowińczyków ze Słowacji zwiększyła się i zaprezentowała się jako „Chlapi ze sela” - Štrkovec. Wykonywali pieśni z Pojany Mikuli, rodzinnej wsi uczestników grupy.

Zespol Mikulanki

W 1997 roku w Hornej Štubni uroczyście obchodzono 50-lecie wyjazdu mieszkańców z Bukowiny na Słowację. To był moment narodzin „Mikulanki”, w której śpiewali dawni mieszkańcy Pojany Mikuli oraz ich potomkowie. Takim też sposobem przestały istnieć: Grupa Śpiewacza ze Štrkovca i „Chlapi ze sela”, a ich założyciele i uczestnicy weszli w skład większej, powstałej właśnie „Mikulanki”, którą od 1998 roku kierowała Gertrúda Pind’áková. Już w następnym roku Grupa Śpiewacza „Mikulanka” wzięła udział w „Bukowińskich Spotkaniach” w Polsce i w Rumunii. Od tego czasu jest częstym gościem różnych edycji festiwalu.

Pierwsze próby zaprezentowania „Bukowińskich Spotkań” na słowackiej ziemi odbyły się już w 2003 roku w Skalitem. Tego roku po raz pierwszy w polskiej edycji festiwalu wystąpiła góralska grupa „Capkovci”. Grupa ta powstała w 1990 r., a jej założycielami byli: Roman i Pawel Capek ze Skalitego oraz Gustaw Gomola z Czernego. Z czasem dołączyli do nich: Miroslav Capek i mistrzowie heligonki: Pawel Kopas, Karol Revay, Jan Bazger z Czadcy oraz Jozef Markuliak z Oszczadnicy. Później pojawiły się również dwie dziewczyny: Veronika Rokyćáková z Svrcinovca oraz Janka Śurikova ze Skalitego. „Capkovci” prezentują ludowe pieśni ze swojego regionu – Kysuc, Słowacji, Czech i Polski.

Jesienią 2003 roku w Skalitem, po raz pierwszy u korzeni (stąd właśnie, ponad 200 lat temu, w poszukiwaniu lepszego bytu, wywędrowała ludność na Bukowinę) odbyły się „Bukowińskie Spotkania”. Spotkały się tutaj miedzy innymi grupy: z Hornej Štubni, Pojany Mikuli - wszystkie mające korzenie w Pojanie Mikuli, oraz zespół „Watra” z Brzeźnicy.

Przedstawiłam zaledwie krótki zarys akcentu słowackiego w Międzynarodowym Festiwalu Folklorystycznym „Bukowińskie Spotkania”, tak aby czytelnik, który na bieżąco nie śledzi dziejów festiwalu, miał świadomość połączeń historycznych, których tropem idą te kulturowe.

Relacjonując węgierską część festiwalu wspomniałam, że Árpád János Potápi, burmistrz miasta Bonyhád i prezes Krajowego Związku Bukowińskich Seklerów, jest Bukowińczykiem. W Turčianskich Teplicach – zbiegiem okoliczności, a może przeznaczeniem – okazało się, że rodzina burmistrza miasta Michała Sygúta wywodzi się z Pojany Mikuli, która obecnie znajduje się na Bukowinie Południowej.

W XXI edycji Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania”, w Turčianskich Teplicach udział wzięło dziewięć zespołów z Ukrainy, Serbii, Rumunii, Polski i Słowacji.

Najstarszą słowacką grupą na turčianskiej scenie w tym roku była „Mikulanka”, która prezentowała pieśni z rodzimej Pojany. Nie wszyscy członkowie zespołu mieszkają w Hornej Štubni, na czas występu niektórzy z daleka zjechali do Turčianskich Teplic, pokonując niekiedy znaczne odległości. Od momentu założenia zespołu śpiewali w nim: Gertrúda Pinďáková, Pavlína Chromeková, Ján Chromek, Prokop Stodolica, Dana Stodolicová, Ján Stodolica, Jozef Jurášek, Karol Jurášek, Agneška Jurášeková, Mária Jurášeková, Regina Václavíková, neb. Ignác Pinďák, František Markuľák,k Viliam Pazdera starší, Viliam Pazdera mladší, Ján Svintek a Jozef Svintek a także Eugen Jurášek, Ľudmila Jurášeková, Ing. Jozef Jurášek, Karol Stodolica, Anastázia Kadlecová, Andrea Gužíková st., Andrea Gužíková ml. i Mariana Sýkorová.

Zespol Lucik

Festiwalowej widowni zaprezentował się także Dziecięcy Folklorystyczny Zespół „Lúčik” z Turčianskich Teplic. Założyła go – w 1992 roku – Renáta Bírová, studentka Szkoły Pedagogicznej. W szkole, gdzie pracowała, spotkała się z dwiema przyjaznymi osobami Vilmou Hoghovou i Annou Matulovou, wspierające ją w tworzeniu zespołu, w którym występowały wówczas dzieci w wieku od 3 do 6 lat. 17 maja 1993 roku odbył się pierwszy publiczny występ zespołu, zorganizowany przez Urząd Miasta. Z czasem, w jego repertuarze pojawiły się, oprócz pieśni i tańców, specjalnie opracowywane przedstawienia - scenki, między innymi: „Od Martina do Vianoc“, „Ideme na jarmok“, „Sadíme my máje“, „Drotári idú...”. Przełom w historii zespołu nastąpił w 1996 roku, kiedy to nowe kierownictwo zespołu: Anna Matulová, Vilma Hoghová i Gabriela Očkajová oficjalnie nadali nazwę Dziecięcemu Folklorystycznemu Zespołowi „Lúčik”.

Obecnie Lúčik liczy około 68 członków, należą do niego dziewczęta i chłopcy w wieku 3-18 lat. W repertuarze maja piosenki z całej Słowacji, a także sporo przedstawień, m.in. „Drotári idú”, „Jarné hry”, „Verbunk”, „Turčianska svadba”, „Vianoce” i inne, 20 tańców - Láska pod Poľanou, Práčky, Lucie, Jánske ohne, Karičky, Tanec z Horehronia, Vareškový tanec z Myjavy, Ondrejovské čarovačky, Liptov, Bodaj by vás, vy, mládenci, Turčianske čardáše, Čardáše z Podhradia, Párové tance zo Šariša, Sviečkový, či zvončekový tanec, Stridží tanec i inne. Zespół „Lúčik” nadal prowadzi Anna Matulová, która jest odpowiedzialna za muzykę i śpiew, choreografem tanecznym jest Gabriela Očkajová. Zespół uczestniczył we wszystkich edycjach „Bukowińskich Spotkań”.

Warto wspomnieć o Zespole Folklorystycznym „Slnovrat”, także z Turčianskich Teplic. Kiedy „Lúčik” obchodził swoje piętnastolecie w 2007 roku, jego założyciele zaczeli się zastanawiać, co poczynić dalej z wyszkoloną już przez nich młodzieżą, która rozpoczyna naukę w szkole średniej lub wyższej…

Zespol Slnovrat

Nazwa zespołu ma kilka znaczeń. Slnovrat - dosłownie oznacza ‘przesilenie słoneczne’. „Slnovrat” to kontynuator „Lúčika”- grupy dziecięcej, która jest jakby ciepłym promieniem słońca w sercach ludzi. Slnovrat, związane ze słońcem i z Lúčikiem, składa się z dwóch części: Slno i vrat, co oznacza w tym przypadku przedłużenie tradycji folklorystycznych. Za artystyczny poziom odpowiedzialne są: Gabriela Očkajová i Anna Matulová. W repertuarze zespołu są pieśni z Telgártu, Liptova i Východu, pieśni bukowińskie oraz tańce, między innymi: fľaškový tanec, tancovanie v sude lub ako sa tlačila kapusta, a także tańce zatytułowane Dievčenská veselica.

„Slnovrat” aktywnie uczestniczy w Dniach Miasta, w Hornoturčianskich prezentacjach folkloru, uroczystościach dożynkowych. Brał udział także we wszystkich edycjach „Bukowińskich Spotkań”.

Festiwal „Bukowińskie Spotkania” rozpoczął się 20 sierpnia 2010 roku barwnym korowodem ulicami miasta Turčianskie Teplice. Uroczystości festiwalowej towarzyszyły dożynki. W Turčianskich Teplicach, w tych dniach, byli także przedstawiciele miast partnerskich: Stanisław Żak - Zastępca Burmistrza Miasta i Gminy Skawina, Ewa Strzałka - Sekretarz Gminy Skawina, Małgorzata Kopeć - Skarbnik Skawińskiego Stowarzyszenia Partnerstwa Miast oraz sołtys Borku Szlacheckiego Maria Sęk z Kołem Gospodyń Wiejskich. Wśród delegacji zaproszonych na uroczystości dożynkowe i festiwalowe znaleźli się również przedstawiciele czeskich miast Holešova i Havířova oraz serbskiego miasta Aranđelovac. Oryginalne wieńce, pieczone kołacze, które są symbolami całorocznego trudu rolników, przedstawiciele delegacji miast partnerskich oraz reprezentanci zespołów uczestniczących w festiwalu wręczyli Michalowi Sygútowi – burmistrzowi Turčianskich Teplic. Stało się już tradycją, że w dniu uroczystości dożynkowych oraz dniu otwarcia festiwalu burmistrz częstuje mieszkańców usmażoną przez siebie jajecznicą. Smażenie jajecznicy i poczęstunek odbywa się przed Urzędem Miasta.

Zespol Elektroporcelan

Wraz z przedstawicielami partnerskiego, serbskiego miasta Aranđelovac na słowackiej scenie zaprezentował się liczny, działający od 1956 roku, zespół „Elektroporcelan”. Należy do niego 360 osób – w tym dzieci, młodzież i dorośli. Za cel postawili sobie: utrzymywać, rozwijać, wzbogacać i przekazywać serbską tradycję ludową. Jego kierownicy podkreślają, że to jeden z największych zespołów w Serbii. Dyrektorem artystycznym jest Milan Maksimović, prezydentem zespołu - Obrad Popović.

Zespol Plaiurile Pojoratei

Miasto Aranđelovac (Аранђеловац), w którym działa zespół, leży 76 km na południe od Belgradu. Tutaj są także źródła mineralne pod nazwą Bukovička Banja. W 2002 roku w Aranđelovac mieszkało 24 309 osób, w tym: Serbów 96%, Czarnogórców 1%, Cyganów 1%.

W słowackiej edycji XXI Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania” zaprezentowały się także dwa zespoły z Rumunii: „Piatra Şoimului”, Câmpulung Moldovenesc, oraz „Plaiurile Pojorâtei”, Pojorâta.

Zespol Piatra Soimului

Piatra Şoimului znaczy ‘skała sokoła’. Zespół powstał w 2006 roku jako wokalno-instrumentalna grupa męska. Kierownikiem tej grupy jest Virgil Macovei. Artyści rumuńscy prezentowali się podczas wszystkich edycji „Bukowińskich Spotkań”, a w słowackiej - już po raz drugi. W repertuarze mają tradycyjne bukowińskie pieśni swego regionu.

Zespół „Plaiurile Pojorâtei”, prezentujący bukowińskie tańce z regionu Câmpulungskiego, założono w 2008 roku. Choreografem i reżyserem jest Gheorghe Străjer. Ten młody stażem i wiekiem zespół reprezentował się już na scenach ukraińskich, a także brał udział w wielu przedsięwzięciach folklorystycznych swojego regionu.

Zespol Csernakereszturi Hagyomanyorzo Egyesule

Z rumuńskiej miejscowości Cristur przyjechał na Słowację zespół „Csernakeresztúri Hagyományörző Egyesület”. Głównym celem działalności tego zespołu jest przede wszystkim ochrona tradycji Seklerów bukowińskich i przekazywanie ich młodszemu pokoleniu. Jego założycielami są bukowińscy Seklerzy, którzy po opuszczeniu Bukowiny w 1910 roku zamieszkali w siedmiogrodzkim Cristur. Grupa jest liczna, tworzy ją ponad czterdziestu artystów, głównie młodzież. Umiejętności taneczne i wokalne zespół przedstawił publiczności festiwalowej we wszystkich edycjach „Bukowińskich Spotkań”, debiutował w 2000 roku w Jastrowiu. Podczas występu, oprócz tańców bukowińskich zespół prezentuje także tańce siedmiogrodzkie. Na słowackiej scenie w tym roku pokazali m.in. tańce cygańskie.

Stali bywalcy, czytelnicy wiedzą, że lista prezentujących się na scenie słowackiej nie może być jeszcze zamknięta. A gdzie Ukraińcy, a gdzie Polacy? – brzmiałoby pytanie. Oczywiście, byli i Ukraińcy, i Polacy. Z Bukowiny Północnej przyjechała „Czeremszyna” znana już widzom wszystkich edycji „Bukowińskich Spotkań”. Zespół Tańca „Czeremszyna” zawiązał się w 1956 roku i działa w Waszkowcach, miejscowości leżącej u podnóża Karpat nad Czeremoszem. Przez miasteczko przepływa rzeczka Teplica. W repertuarze „Czeremszyny” znajdują się przede wszystkim wokalno-choreograficzne programy, podzielone na cykle zgodne z rokiem kalendarzowym. Zima słynie z obrzędowości „Małanki”, wiosną mówią „Dzień dobry, Karpaty”, latem często prezentują „Na odpuście u Waszkowcach” lub „Zabawy Waszkowieckie”, a jesienią można podziwiać „Kolory Bukowiny”. Zespół tworzą: balet – 70 osób, orkiestra – 12 osób, grupa wokalna – 6 osób. Kierownikiem grupy jest wszystkim znany Orest Sirećkij. Na scenie Turčianskich Teplic zaprezentowali kilka tańców oraz pokazali fragment „Małanki”, wspierał ich także duet „Skrynia” z Czerniowiec. Maria i Włodzimierz Łoburaki zaśpiewali dwie ukraińskie pieśni ze swojego bogatego repertuaru.

Zespol Dawidenka

Zespół Gorali Czadeckich „Dawidenka” jest uczestnikiem „Bukowińskich Spotkań”, corocznie, od 1990 roku. Popularny taniec bukowiński o nazwie dawidenka dał nazwę zespołowi. W repertuarze „Dawidenki” są przede wszystkim tańce i pieśni ze wsi Tereblecze na Bukowinie Północnej. Na scenie słowackiej grupa ta zaprezentowała się po raz pierwszy. Zespół składa się z trzech pokoleń, tańczą jeszcze w nim osoby urodzone na Bukowinie, ich dzieci i wnuki. Treść śpiewanych pieśni często uwypukla tęsknotę za rodzimą Bukowiną. Zespołem kieruje Maria Rokaszewicz. „Dawidenkę” wspomagała kapela „Syrba” – jej umiejętności znane są już nie tylko widzom „Bukowińskich Spotkań”. Warto wspomnieć, że Ela Stachowiak udziela lekcji gry na skrzypcach muzykom z innych zespołów. Dzięki temu można prognozować, że za kilka lat bukowińskie zespoły wzbogacą się o kolejnych wspaniałych artystów. Sama skrzypaczka niejednokrotnie podbiła serca wielu widzów.

W programie festiwalowym znalazła się także wspólna zabawa wszystkich uczestników „Bukowińskich Spotkań”, a także przemiła gościna u Bukowińczyków w Hornej Štubni.

Konferansjerem słowackiej części festiwalu była Anna Dubovcová, ciepło witająca i żegnająca każdy zespół. Profesjonalnie przedstawiała kolejny zespół, zaprezentowała epizody historyczne związane z Bukowiną, a także z samym festiwalem.

Śpiew, muzyka, taniec są ponad granicami, ponad narodami. To, co teoretycznie w książkach nazywa się edukacją międzykulturową, w praktyce dzieje się w trakcie „Bukowińskich Spotkań”. Dostrzegli to widzowie w Turčianskich Teplicach - po zakończeniu koncertu galowego długo oklaskiwali artystów i ich występy. Potem, w małych grupach, nawiązywali kontakty z artystami. Atmosfera samych „Bukowińskich Spotkań” w dużej mierze zależy od widzów, od ich reakcji. Widzowie w Turčianskich Teplicach bardzo gościnnie i mile witali i nagradzali oklaskami kolejnych artystów na scenie. To dzięki oklaskom niekiedy ruszała się scena od tańców serbskich, rumuńskich, węgierskich, ukraińskich. W tej sympatycznej atmosferze zakończyła się słowacka edycja XXI Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego „Bukowińskie Spotkania”. Na jej zakończenie dyrektor festiwalu powiedział: „Śpiew, muzykę, radość, którą otrzymaliście zanieście do swoich domów, swoich rodzin, i wspólnie cieszcie się tym bogactwem”.

Wyrazy podziękowań należą się wszystkim opiekunom zespołów, tłumaczom, obsłudze technicznej. Szczególne podziękowania w imieniu zespołów składam Michałowi Sygutowi, Burmistrzowi Miasta Peterowi Prokšo, kierownikowi Wydziału Kultury, Sportu i Turystyki Urzędu Miasta w Turčianskich Teplicach, Peterowi Matuli, także wszystkim tym, którzy przyczynili się do tego, aby ta część „Bukiwńskich Spotkań“ odbyła się w ciepłej i miłej atmosferze.

Sponsorami tej edycji „Bukowińskich Spotkań“ byli: Žilinský samosprávny kraj, Spoločný hydinársky podnik, a. s., Turčianske Teplice a Technické služby Turčianske Teplice, s. r. o.

dr Helena Krasowska Instytut Slawistyki PAN